Οι αρχές της σύγχρονης επέμβασης

    Γενική αρχή των έργων είναι η επιδίωξη της εξασφάλισης της κατά το δυνατόν αντικειμενικότερης λήψης αποφάσεων καθώς και της διαφάνειας σε όλες τις φάσεις τους. Αυτά κυρίως επιτυχγάνονται με τη διεπιστιμονική προσέγγιση των επεμβάσεων στις φάσεις μελέτης και εφαρμογής, τη δημοσίευση γενικών και ειδικών μελέτών αποκαταστάσεως των μνημείων πριν απο τις επεμβάσεις, την υποβολή των ως άνω μελετών σε διαδικασία πολλαπλών κρίσεων, την τελική δημοσίευση των έργων.

    Ιδιαίτερο ποιοτικό στοιχείο των έργων αποτελεί η κατά τακτά διαστήματα σύγκλιση Διεθνών Συναντήσεων Ειδικών για την ανταλλαγή απόψεων σχετικά με τις προτάσεις επέμβασης στα μνημεία και άλλα ειδικά θέματα. Όσον αφορά στις επεμβάσεις αυτές καθεαυτές, αυτές εμφορούνται από το πνεύμα του Χάρτη της Βενετίας (1964), που αποτελεί το διεθνώς αποδεκτό πλαίσιο αρχών, στις οποίες κωδικοποιείται η δεοντολογία της αποκατάστασης των μνημείων. Ειδικότερα για τα μνημεία της αρχαίας Ελληνικής αρχιτεκτονικής διαμορφώθηκαν οι ακόλουθες αρχές, που απορρέουν από το σύστημα δόμησης των μνημείων της κλασικής περιόδου:

• Η αρχή της αναστρεψιμότητας των επεμβάσεων, δηλαδή η δυνατότητα επαναφοράς του μνημείου στην κατάσταση που βρισκόταν πριν τις επεμβάσεις.

• Ο σεβασμός του αυθεντικού υλικού, η διατήρηση της δομικής αυτοτέλειας των αρχιτεκτονικών μελών και της αρχικής στατικής τους λειτουργίας.

    Η συμμόρφωση προς τις παραπάνω θεωρητικές αρχές οδηγεί σε συγκεκριμένες πρακτικές κατά τον σχεδιασμό των δομικών επεμβάσεων στα μνημεία της Ακρόπολης, που μπορούν να συνοψισθούν ως εξής:

• Οι επεμβάσεις περιορίζονται σε τμήματα των μνημείων που έχουν διαταραχθεί από αναστηλώσεις του παρελθόντος, ή τμήματα που εμφανίζουν προβλήματα στατικής επάρκειας.

• Τα υλικά που χρησιμοποιούνται κατά την αποκατάσταση είναι αβλαβή και συμβατά προς τα αυθεντικά.

• Κατά τη σύνδεση των θραυσμάτων επιχειρείται οι απαιτούμενοι από την δομοστατική μελέτη οπλισμοί τιτανίου να είναι οι ελάχιστοι δυνατοί και οι οπές για την τοποθέτηση των οπλισμών αυτών να περιορίζονται στο ελάχιστο, ώστε να αποφεύγεται η φθορά του αρχαίου υλικού.

• Για τη σύνδεση των μελών χρησιμοποιούνται, κατά το δυνατόν, οι υπάρχουσες αρχαίες εντορμίες. Ο υπολογισμός των συνδέσμων γίνεται κατά τρόπο, ώστε σε ενδεχόμενη οριακή κατάσταση καταπόνησης να αστοχήσουν τα υλικά σύνδεσης και όχι το αρχαίο υλικό.

• Κατά τη συγκόλληση αρχαίων θραυσμάτων, δε συγκολλώνται ποτέ θραύσματα που δεν προέρχονται από το ίδιο αρχιτεκτονικό μέλος.

• Κατά την αναστήλωση, οι συμπληρώσεις με νέο μάρμαρο είναι περιορισμένες. Αποφασίζονται πάντα με κριτήριο τη δομική και αισθητική αυτοτέλεια του μέλους που αποκαθίσταται και της περιοχής που αναστηλώνεται.

Η μέθοδος της επέμβασης

    Σε περιπτώσεις κρίσιμων βλαβών επιβάλλεται η αποσυναρμολόγηση των περιοχών του μνημείου, που παρουσιάζουν σοβαρά προβλήματα. Η διαδικασία αποσυναρμολόγησης περιλαμβάνει την απομάκρυνση των οξειδωμένων συνδέσμων και των υλικών πληρώσεως.

    Μετά την απελευθέρωση των μελών επιχειρείται η δομική αποκατάστασή τους στο εργαστήριο. Όπου απαιτούνται συμπληρώματα, αυτά κατασκευάζονται από νέο πεντελικό μάρμαρο. Για την κατασκευή τους διαμορφώνονται χυτά έκτυπα των ελλειπόντων τμημάτων (εκμαγεία) και με τη χρήση σημειοθέτη (πονταδόρου) μεταφέρονται τα σημεία (πόντοι) του εκμαγείου στο νέο μάρμαρο. Το συμπλήρωμα μετά την κατασκευή του συγκολλάται στο αρχαίο μάρμαρο με οπλισμό τιτανίου και τσιμεντοκονίαμα. Τόσο οι διατομές των ράβδων τιτανίου όσο και το μήκος τους, προκύπτουν μετά από στατικό υπολογισμό. Οι οπές για τις ράβδους τιτανίου δεν καταλήγουν ποτέ στις εξωτερικές επιφάνειες των μελών.

    Αφού αποκατασταθούν, τα αρχιτεκτονικά μέλη ανατοποθετούνται στις αρχικές τους θέσεις και συνδέονται με ελάσματα από τιτάνιο διαμορφωμένα σε συνδέσμους και γόμφους. Κατά την ανατοποθέτηση των μελών επιτυγχάνεται η άρση των γεωμετρικών παρα- μορφώσεων των περιοχών που αποσυναρμολογήθηκαν, ώστε να προσεγγίζεται κατά το δυνατόν η αρχική μορφή του μνημείου.

    Εκτός από τα αποσυναρμολογημένα αρχιτεκτονικά μέλη, αποκαθίστανται και εντάσσονται στο μνημείο, διάσπαρτα αρχαία μέλη που αναγνωρίζονται και τοποθετούνται στην αρχική ή σε ομόλογη θέση. Η αναστήλωση των ταυτισμένων αρχαίων μελών υποβοηθείται, εάν είναι απαραίτητο, με την ένταξη στο μνημείο ολιγάριθμων αρχιτεκτονικών μελών κατασκευασμένων εξ ολοκλήρου από νέο μάρμαρο. Σε ορισμένες περιπτώσεις προτιμάται για λόγους ευστάθειας η τοποθέτηση, κατ' εξαίρεση, στο μνημείο αρχιτεκτονικών μελών εξ ολοκλήρου από νέο μάρμαρο, αντί της αναστήλωσης συμπληρωμένων με νέο μάρμαρο αρχαίων μελών, που σώζονται σε θραυσματική κατάσταση.