 |
Το έργο των «Διασπάρτων» στοχεύει πρωτίστως στην απογραφή, καταγραφή, φωτογραφική και σχεδιαστική τεκμηρίωση, καθώς και στην ταξινόμηση και στην διευθέτηση όλου του διάσπαρτου υλικού που υπάρχει σήμερα επί του βράχου της Ακροπόλεως. Το διάσπαρτο υλικό προέρχεται απ’ όλες τις ιστορικές φάσεις της Ακρόπολης και αποτελείται στην πλειονότητα του από αρχιτεκτονικά μέλη, ακέραια ή θραυσματικά σωζόμενα, καθώς και από παντός είδους λίθινα αρχαιολογικά κατάλοιπα, όπως ενεπίγραφους λίθους, τμήματα ολόγλυφων ή ανάγλυφων γλυπτών, μαρμάρινα αγγεία, βωμίσκους, τραπεζοφόρα, αναθηματικά βάθρα κλπ.. Ένας από τους πρωταρχικούς στόχους του έργου των διασπάρτων αποτελεί η ταύτιση και η απόδοση μέρους των αρχιτεκτονικών μελών σε μνημεία της Ακρόπολης και περιμετρικά αυτής, καθώς και η συσχέτιση τους μέσω συγκολλήσεων με ήδη γνωστά μέλη των διαφόρων μνημείων, ώστε να μπορέσει να αξιοποιηθεί το υλικό αυτό στα αναστηλωτικά έργα που εκπονούνται επί και πέριξ του Ιερού Βράχου. Η ίδια αρχή ισχύει και για τις υπόλοιπες κατηγορίες αρχαίων έργων τέχνης, π.χ. απόδοση θραυσμάτων σε ήδη γνωστά γλυπτά. Τελικός στόχος του έργου, είναι η τελική διευθέτηση του διάσπαρτου υλικού σε άμεση συνάρτηση με την τελική διαμόρφωση, αξιοποίηση και ανάδειξη του αρχαιολογικού χώρου της Ακρόπολης. |
|
|
 |
Η επιστημονική έρευνα και δημοσίευση του υλικού ή μέρος αυτού αποτελεί εξ ορισμού αλληλένδετη υποχρέωση του έργου των διασπάρτων. Ο όγκος του υλικού είναι αναμφίβολα μεγάλος και η συστηματική μελέτη και σύγκρισή τους καθιστά μάλλον αναγκαία την απομάκρυνση τους από τον Ιερό Βράχο, κάτι που θα συμβάλει σίγουρα και στην περαιτέρω ανάδειξη των μνημείων καθώς και στην τελική διαμόρφωση του αρχαιολογικού χώρου, μετά την ολοκλήρωση των αναστηλωτικών έργων. |
|
|
 |
Η έρευνα του διάσπαρτου υλικού άρχισε συστηματικά το 1977 από την Επιτροπή Συντηρήσεως Μνημείων Ακροπόλεως, η οποία και αναγνώρισε την επιτακτική ανάγκη τεκμηρίωσης και διευθέτησης όλου αυτού του υλικού. Από το 2000 το έργο των διασπάρτων περιλαμβάνεται στα προγράμματα της Υπηρεσίας Συντήρησης Μνημείων Ακρόπολης και χρηματοδοτείται από το Γ΄ Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης. Στο έργο των διασπάρτων εργάζονται ένας επικεφαλής αρχιτέκτονας ή αρχαιολόγος με ένα συνεργείο εξειδικευμένων εργατοτεχνιτών. Από το 1977 μέχρι το 1994 επιστημονικοί υπεύθυνοι υπήρξαν οι αρχιτέκτονες Τ. Τανούλας, Δ. Ζιρώ και Θ. Τσιτρούλης, ακολούθως ο αρχαιολόγος Κ. Κίσσας και από το 2007 η αρχαιολόγος Ε. Σιουμπάρα. |
|
|
 |
Η μεθοδολογία που ακολουθείται στη διερεύνηση του διάσπαρτου υλικού είναι συνοπτικά η ακόλουθη: περισυλλογή του υλικού ή διάλυση των λιθοσωρών, μεταφορά των θραυσμάτων σε ξύλινες εξέδρες και πρώτη ταξινόμηση, αρίθμηση, καταγραφή, φωτογραφική και σχεδιαστική τεκμηρίωση των ειργασμένων θραυσμάτων. Τα άμορφα συγκεντρώνονται σε ξεχωριστούς λιθοσωρούς.
Απόδοση, σε άμεση συνεργασία με τους υπεύθυνους μηχανικούς των εργοταξίων των μνημείων, και παράδοση αρχιτεκτονικών μελών στα αναστηλωτικά έργα. Τα θραύσματα των γλυπτών, των επιγραφών, πολλών επιλεγμένων αρχιτεκτονικών μελών και όλα τα αρχαϊκά αρχιτεκτονικά μέλη παραδίδονται μετά από την καταγραφή τους στην Α΄ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, όπου και διερευνώνται οι πιθανότητες συγκολλήσεως τους με ήδη γνωστά και δημοσιευμένα έργα. Ακολουθεί η ομαδοποίηση και επανατοποθέτηση των μελών σε λιθοσωρούς ανά είδος (π.χ. κιονόκρανα δωρικά, ιωνικά, κορινθιακά, βάσεις κιόνων, περιρραντήρια, σαρκοφάγοι κ.λ.π.), ενώ τα υπόλοιπα μέλη συγκεντρώνονται σε νεοδημιουργηθέντες λιθοσωρούς. Τέλος παραδίδονται τα δελτία καταγραφής, το φωτογραφικό και σχεδιαστικό υλικό στο Αρχείο της Υ.Σ.Μ.Α. (Γραφείο Τεκμηρίωσης), όπου και ολοκληρώνεται η αρχειοθέτηση.
|
|
|
|
Ολοκληρωμένα προγράμματα |
|
| Από το 1977 και μέχρι σήμερα έχουν ολοκληρωθεί η απογραφή, η καταγραφή, η φωτογραφική και σε επιλεγμένα μέλη και η σχεδιαστική τεκμηρίωση άνω των 20.000 αποσπασματικά σωζόμενων ειργασμένων θραυσμάτων και ακέραιων μελών, τα οποία κείτονταν διάσπαρτα γύρω από τα μνημεία της Ακρόπολης καθώς και συγκεντρωμένα, ήδη από τα τέλη του 19ου αι., εντός 25 μεγάλων λιθοσωρών, σε διάφορα σημεία του Ιερού Βράχου. Περισσότερα από 10.000 άμορφα κομμάτια έχουν επίσης απογραφεί και διαχωριστεί από το υπόλοιπο τμήμα του υλικού. |
|
|
Ενδεικτικά αναφέρονται σχετικά με τις ταυτίσεις και αποδόσεις μέρους των διασπάρτων σε αρχιτεκτονικά μνημεία η απόδοση 197 λίθων στο Παρθενώνα, 65 στα Προπύλαια, 4 στο Ερέχθειο, 91 στον Πρόπαρθενώνα, 30 στον επονομαζόμενο Πρωταρχικό Παρθενώνα, 500 στο «Αρχαίο Νεώ», 64 στη Στοά του Ευμένους, 7 στις στοές του Ασκληπιείου και 3 στο Ηρώδειο από το 1995 μέχρι σήμερα.
Όσον αφορά τις συγκολλήσεις γλυπτών παρατίθεται ενδεικτικά η εύρεση και συγκόλληση θραύσματος από τη ράχη του αλόγου του Πέρση Ιππέα, με αποτέλεσμα την αποκατάσταση του μήκους του αλόγου από τη ράχη. |
|
|
| Στο έργο των Διάσπαρτων Ακροπόλεως συμπεριλήφθηκε επίσης η απογραφή και καταγραφή αρχαίων λίθων από το Παλαιό Εθνικό Τυπογραφείο και το Αρσάκειο. Στο πρώτο εντοπίστηκαν εντοιχισμένα στους τοίχους του σε δεύτερη χρήση ως οικοδομικό υλικό 128 θραύσματα, τα οποία αποτοιχίστηκαν και μεταφέρθηκαν στην Ακρόπολη, όπου και καταγράφηκαν. Η σημασία του εγχειρήματος αυτού φαίνεται, εκτός άλλων, στην απόδοση 27 εξ αυτών στον Παρθενώνα. Στο Αρσάκειο, όπου και διαπιστώθηκε μετά την αποξήλωση των κονιαμάτων στου εξωτερικούς τοίχους η ευρεία χρήση αρχαίου υλικού από τα μνημεία της Ακρόπολης, φωτογραφήθηκαν υπό κλίμακα 482 λίθοι, μετά από επιμελή καθαρισμό της ορατής επιφάνειας και των περιμετρικών αρμών τους. |
|
|
|
Προγράμματα σε εξέλιξη |
|
‘Έως το τέλος του 2008 προβλέπεται να ολοκληρωθεί η απογραφή, καταγραφή και διευθέτηση όλων των πώρινων μελών και θραυσμάτων επί του βράχου της Ακροπόλεως. Το υλικό αυτό προέρχεται στην πλειονότητα του από τα αρχαϊκά μνημεία της Ακρόπολης.
Ταυτόχρονα έχει αρχίσει σταδιακά, από το 2007, η ηλεκτρονική ψηφιοποίηση του συμβατικού επιστημονικού αρχείου των διασπάρτων, στα πλαίσια του προγράμματος της ηλεκτρονικής διαχείρισης της τεκμηρίωσης των έργων της Υ.Σ.Μ.Α. από το Γραφείο Τεκμηρίωσης. |
|
|
|
|
Μελλοντικά προγράμματα |
|
| Μετά την ολοκλήρωση της κατάχωσης των θεμελίων του Οίκου των Αρρηφόρων προέκυψαν δύο μεγάλοι λιθοσωροί, που αριθμούν περίπου 3000 μέλη, των οποίων η απογραφή, καταγραφή, ταξινόμηση και διευθέτηση θα αρχίσει το 2009. |
|
|
|
|
|
