 |
| |
|
|
|
|
|
|
Συντήρηση |
|
|
|
|
|
|
Επεμβάσεις συντήρησης
|
|
| Οι επεμβάσεις έχουν στόχο τη δημιουργία κατάλληλων συνθηκών για την πρόληψη και την αναστολή της διάβρωσης της πέτρας. Στα πλαίσια της παθητικής συντήρησης, τα ευπαθέστερα στοιχεία του γλυπτού διακόσμου απομακρύνθηκαν από τα μνημεία για προληπτικούς λόγους και φυλάσσονται πλέον στο Μουσείο Ακροπόλεως (οι Καρυάτιδες από το Ερέχθειον, οι μετόπες της ανατολικής πλευράς, η δυτική ζωφόρος και αετωματικά γλυπτά από τον Παρθενώνα, η ζωφόρος του ναού Αθηνάς Νίκης). Οι επεμβάσεις έχουν συστηματικό και σωστικό χαρακτήρα. Το πρόγραμμα συντήρησης περιλαμβάνει ένα φάσμα εργασιών, που διακρίνεται σε τρία κύρια στάδια: τη στερέωση της επιφάνειας, την απομάκρυνση των φθοροποιών παραγόντων και την αποκατάσταση. |
Τεκμηρίωση  Όλες οι φάσεις των εργασιών, καθώς και όλες οι πληροφορίες που επισημαίνονται για μορφολογικά, κατασκευαστικά στοιχεία ή παλαιότερες επεμβάσεις, τεκμηριώνονται. Των εργασιών προηγείται αναλυτική έκθεση με την εκτίμηση της κατάστασης της επιφάνειας που θα συντηρηθεί και πρόγραμμα αποκατάστασης.
Με χαρτογραφήσεις σε αρχιτεκτονικά σχέδια υπό κλίμακα αποτυπώνονται οι προηγούμενες επεμβάσεις, οι μορφές φθοράς των λίθων, τα ίχνη ιστορικών τεκμηρίων, οι επικαθίσεις, τα έγχρωμα επιφανειακά στρώματα, καθώς και όλη η πορεία των εργασιών. Η έναρξη, η εξέλιξη και το τέλος των επεμβάσεων συντήρησης συνοδεύονται από φωτογραφικές λήψεις, που αρχειοθετούνται. Τηρείται, επίσης, ημερολόγιο εργασιών, ενώ έχει αρχίσει και η ηλεκτρονική αρχειοθέτηση φωτογραφιών. |
|
|
|
Σωστικές επεμβάσεις  Προηγούνται συνήθως των εργασιών αποξήλωσης αρχιτεκτονικών μελών και περιλαμβάνουν περισυλλογή και καταγραφή θραυσμάτων, στερέωση της επιφάνειας και προστερέωση περιοχών με αποσάθρωση, απολεπίσεις και αποφλοιώσεις. |
|
|
|
Στερέωση
 Στο πρώτο στάδιο των επεμβάσεων γίνεται στερέωση της επιφάνειας, που έχει υποστεί περικρυσταλλική διάβρωση ή έντονη αποσάθρωση, για την επιβράδυνση του φαινομένου. |
|
|
|
Αφαίρεση παλαιών κονιαμάτων  Μετά τη στερέωση αφαιρούνται με μηχανικά μέσα τα παλαιότερα κονιάματα, που έχουν αστοχήσει ή έχουν προκαλέσει ρηγματώσεις και παραπροϊόντα. Δεν αφαιρούνται τα κονιάματα σε τμήματα της επιφάνειας, όπου μπορούν να προκληθούν περαιτέρω φθορές στο μάρμαρο. |
|
|
|
Αφαίρεση παλαιών μεταλλικών καρφίδων  Οι διαβρωμένες σιδερένιες ή ορειχάλκινες καρφίδες, που τοποθετήθηκαν για τη συγκράτηση θραυσμάτων, στο πλαίσιο παλαιότερων επεμβάσεων, αφαιρούνται και αντικαθίστανται, όπου χρειάζεται, με τιτάνιο. Το σύστημα αφαίρεσης των καρφίδων έχουν αναπτύξει οι μαρμαροτεχνίτες των συνεργείων συντήρησης. |
|
|
|
Απομάκρυνση των κηλίδων σκουριάς  Η απομάκρυνση των κηλίδων σκουριάς από τους διαβρωμένους συνδέσμους επιτυγχάνεται με εξουδετερωμένο διάλυμα θειογλυκολικού οξέος. |
|
|
|
Καθαρισμός ρωγμών  Καθαρισμός ρωγμών, εσωτερικών κενών και επιφανειών θραύσης γίνεται για την απομάκρυνση σαθρών τμημάτων, σωματιδίων και μικροοργανισμών. |
|
|
|
Αποκόλληση και επανασυγκόλληση θραυσμάτων  Για τα θραύσματα που είναι ετοιμόρροπα ή παραμένουν σε παραμόρφωση επάνω στην επιφάνεια, εξετάζεται κατά περίπτωση και κατά θέση, το ενδεχόμενο αποκόλλησής τους. Κριτήρια είναι η διατήρηση του υλικού και η μη αλλοίωση της γεωμετρίας της επιφάνειας, κατά την επανασυγκόλλησή τους. Όπου απαιτείται μεγαλύτερη ενίσχυση (προκειμένου για μεγαλύτερα θραύσματα) τοποθετούνται επιλεκτικά αφανείς καρφίδες τιτανίου των οποίων η διαστασιολόγηση γίνεται με την υπόδειξη πολιτικού μηχανικού. Σε περίπτωση μικρών θραυσμάτων (ψηγμάτων) χρησιμοποιείται ασθενέστερο μηχανικά κονίαμα με προσθήκη ασβέστη. |
|
|
|
Πλήρωση ρωγμών και εσωτερικών κενών  Η πλήρωση ρωγμών και εσωτερικών κενών εξασφαλίζει τη στατική επάρκεια των αρχιτεκτονικών μελών και πραγματοποιείται με τη διοχέτευση ενέσιμου κονιάματος με σύστημα διασωλήνωσης. Το υλικό πληρώσεως είναι λευκό τσιμέντο με προσθήκη ασβέστη, ανάλογα με τις απαιτήσεις αντοχής του κονιάματος στο σημείο εφαρμογής, ή λεπτόρρευστο ένεμα λευκού τσιμέντου Portland/θηραϊκής γης για τις περιπτώσεις, που οι ρωγμές είναι διαμπερείς ή επεκτείνονται στο εσωτερικό του μέλους με διακλαδώσεις. |
|
|
|
Σφράγιση των αρμών Η σφράγιση των αρμών είναι η τελική φάση και γίνεται για την αποτροπή της εισόδου στερεών σωματιδίων, την απορροή των ομβρίων υδάτων και την αισθητική αποκατάσταση των επεμβάσεων. |
|
|
|
Προστασία |
 |
Τα γλυπτά για λόγους προστασίας έχουν μεταφερθεί στο μουσείο της Ακρόπολης. Για τις επιφάνειες των μνημείων, που παραμένουν εκτεθειμένες στην ατμοσφαιρική ρύπανση είναι αναγκαία η εφαρμογή ενός προστατευτικού υλικού, που θα αναστέλει τη γυψοποίηση, δεν θα αλλοιώνει αλλά αντιθέτως θα προστατεύει την επιφάνεια, αλλά και τα υλικά των επεμβάσεων συντήρησης και θα ικανοποιεί τις απαιτήσεις για αναστρεψιμότητα και συμβατότητα με το μάρμαρο.
Μετά από ένα μακροχρόνιο ερευνητικό πρόγραμμα, που πραγματοποιήθηκε στο εργαστήριο Επιστήμης και Τεχνικής των Yλικών υπό τον καθηγητή Θ. Σκουλικίδη, αφού απορρίφθηκαν όλα τα προσφερόμενα εμπορικά προστατευτικά υλικά, σχεδιάστηκε ένα υλικό που βασίζεται στους n-ημιαγωγούς. Αυτοί είναι οξείδια μετάλλων που αποκτούν τις ιδιότητες του ημιαγωγού, όταν παρασκευαστούν ηλεκτρολυτικά. Η δράση τους βασίζεται στην αναστολή της γυψοποίησης. Μεταξύ πολλών τέτοιων οξειδίων που δοκιμάστηκαν, απεδείχθη ότι το οξείδιο του αλουμινίου με φορέα αντιστρεπτό πολυμερές είναι το πλέον αποτελεσματικό. Η σύνθεση του υλικού είναι φορέας μεθακρυλικό αιθύλιο σε τολουόλιο 10% με προσθήκη ηλεκτρολυτικά παρασκευασμένου οξειδίου του αλουμινίου (Al2O3), που είναι το συστατικό με τις ιδιότητες του n-ημιαγωγού. Ο n-ημιαγωγός, πέραν της προστασίας που προσφέρει στο μάρμαρο, προστατεύει και τον φορέα από την υπεριώδη ακτινοβολία και την γήρανση. Το υλικό αυτό έχει εφαρμοστεί πιλοτικά σε κίονα των Προπυλαίων και σε επιγραφή στο πλάτωμα της Ακρόπολης. |
|
|
|
|
Τεχνητή πάτινα  Για την άμβλυνση της χρωματικής αντίθεσης του νέου μαρμάρου των συμπληρωμάτων με το αρχαίο μάρμαρο των αρχιτεκτονικών μελών εφαρμόζεται η τεχνητή πάτινα. Η σύνθεση του υλικού βασίζεται στη βασική ιδέα του προστατευτικού υλικού και αποτελείται από φορέα μεθακρυλικό αιθύλιο σε τολουόλιο 10%, με προσθήκη ηλεκτρολυτικά παρασκευασμένου οξειδίου του σιδήρου και ανόργανες χρωστικές. |
|
|
|
Έρευνα
|
|
| Ιδιαίτερα σημαντική στον Τομέα Συντήρησης είναι η ανάπτυξη της έρευνας για τον εντοπισμό των αιτίων και των μηχανισμών της φθοράς, αλλά και για την επιλογή των μεθόδων αντιμετώπισής τους. Για την πληρέστερη επιστημονική προσέγγιση των θεμάτων πραγματοποιούνται συνεργασίες σε ειδικά θέματα με εξειδικευμένους επιστήμονες, ελληνικά και ευρωπαϊκά εκπαιδευτικά ιδρύματα και ερευνητικούς φορείς, όπως το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (Ε.Μ.Π.), το Ινστιτούτο Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (Ι.Γ.Μ.Ε.), το Ε.ΚΕ.Φ.Ε. Δημόκριτος, το Ελληνικό Κέντρο Τσιμέντου (Ε.ΚΕ.Τ.), το Ινστιτούτο Ηλεκτρονικής Δομής και Λέιζερ του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΗΔΛ-ΙΤΕ), το Τμήμα Βιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών κ.α. Τα αποτελέσματα της ερευνητικής δραστηριότητας είναι τα ακόλουθα: |
|
- Χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το τιτάνιο για την αναστήλωση των μνημείων, σε αντικατάσταση του σιδήρου, μετά από πρόταση του καθηγητή Θ. Σκουλικίδη.
- Αποκαλύφθηκε ο μηχανισμός της γυψοποίησης του μαρμάρου με την επίδραση του διοξειδίου του θείου της ατμόσφαιρας (συνεργασία με το εργαστήριο Φυσικοχημείας του ΕΜΠ). Πιστοποιήθηκε ότι στο στρώμα του γύψου διατηρούνται λεπτομέρειες των αγαλμάτων και του γλυπτού διακόσμου, που έχουν εξαλειφθεί από την επιφάνεια του μαρμάρου και, επομένως, το στρώμα αυτό πρέπει να διατηρείται. Στη συνέχεια αναπτύχθηκε μέθοδος για τη σταθεροποίηση και αναστροφή του γύψου σε ανθρακικό ασβέστιο, που είναι το κύριο συστατικό του μαρμάρου.Αυτό επιτυγχάνεται με διάλυμα ανθρακικού καλίου.
- Αναπτύχθηκε μέθοδος για την ενίσχυση του ασβέστη, που χρησιμοποιείται για τη στερέωση της επιφάνειας του μαρμάρου, με την προσθήκη ανθρακικού ασβεστίου ως πυρήνων κρυστάλλωσης.
- Σχεδιάστηκαν και εφαρμόστηκαν λεπτόρρευστα υδραυλικά ενέματα, που βασίζονται στο λευκό τσιμέντο και στη θηραϊκή γη (συνεργασία με την πολιτικό μηχανικό Α. Μιλτιάδου). Τα ενέματα αυτά, που έχουν την ιδιότητα να διεισδύουν σε πολύ λεπτές ρωγμές, εφαρμόστηκαν επί τόπου στους κίονες του οπισθονάου του Παρθενώνα. Έτσι πραγματοποιήθηκε η δομική αποκατάσταση των κιόνων του οπισθονάου, που ποτέ έως τώρα δεν είχαν αποσυναρμολογηθεί, με την ελάχιστη δυνατή επέμβαση και διατάραξη.
- Αναπτύχθηκε μέθοδος καθαρισμού με χρήση λέιζερ για τη γλυπτή επιφάνεια της δυτικής ζωφόρου του Παρθενώνα. Το ΙΗΔΛ-ΙΤΕ ανέπτυξε ένα πρωτότυπο σύστημα, που έχει τη δυνατότητα να εκπέμπει μεμονωμένα ή ταυτόχρονα στην υπέρυθρη και στην υπεριώδη ακτινοβολία. Με τη δυνατότητα αυτή επιτεύχθηκε ασφαλής και άρτιος καθαρισμός της δυτικής ζωφόρου.
- Αναπτύχθηκε νέο υλικό για την προστασία της επιφάνειας του μαρμάρου από την ατμοσφαιρική ρύπανση, που βασίζεται στους n-ημιαγωγούς. Αυτό το υλικό έχει εφαρμοστεί πιλοτικά με επιτυχία από το 1995 στην Ακρόπολη και αναμένεται η εκτεταμένη εφαρμογή του. Στους n-ημιαγωγούς με την προσθήκη ανόργανων χρωστικών βασίζεται και η τεχνική πάτινα, που εφαρμόζεται στα νεότερα συμπληρώματα των αρχιτεκτονικών μελών.
- Το πρόβλημα της βιοδιάβρωσης βρίσκεται υπό έρευνα. Έως τώρα έχουν μελετηθεί και ταυτιστεί οι μικροοργανισμοί στα μνημεία και η μικροχλωρίδα τους. Έχουν επιλεγεί και ελεγχθεί τα κατάλληλα βιοκτόνα για το μάρμαρο και εξετάζεται εργαστηριακά η αποτελεσματικότητά τους (συνεργασία με τον καθηγητή W.E.Krumbein και με την Αν. καθηγήτρια Α. Καραγκούνη).
- Σε αρχικό στάδιο βρίσκεται η έρευνα για την αποτελεσματική στερέωση και προστασία των πωρολίθων. Έχουν ήδη γίνει σχετικές ορυκτολογικές αναλύσεις (συνεργασία με το ΙΓΜΕ).
- Αναζητούνται μέθοδοι για την καταπολέμηση των αγροστωδών ζιζανίων και ανωτέρων φυτών (συνεργασία με το Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο).
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Created by V.Fotopoulos |
| |
|
|
|
