 |
Συντήρηση |
|
|
|
|
Συντήρηση Παρθενώνος
|
|
 | Η κατάσταση διατήρησης των αρχιτεκτονικών μελών του Παρθενώνος οφείλεται σε ένα συνδυασμό ιστορικών γεγονότων, σημαντικότερα από τα οποία θεωρούνται οι σεισμοί, η πυρκαγιά του 267 μ.Χ, οι βανδαλισμοί και η έκρηξη του 1687. Στα νεώτερα ιστορικά χρόνια, οι αστοχίες των επεμβάσεων συντήρησης και αναστήλωσης και η εκτεταμένη ατμοσφαιρική ρύπανση, κυρίως μετά το 1950, επιδείνωσαν την εικόνα διατήρησης του μνημείου και επέβαλαν τη συνολική και συστηματική αντιμετώπιση των προβλημάτων.
Η κατάσταση διατήρησης των περισσότερων αρχιτεκτονικών μελών του μνημείου χαρακτηρίζεται από διαφορική φθορά, αποσαθρώσεις και απολεπίσεις, θερμικές θραύσεις και ασβεστοποίηση, ανάπτυξη μικροοργανισμών στην επιφάνεια, μεγάλα ρήγματα και αποφλοιώσεις, εκτεταμένες σφραγίσεις με κονία Meyer και τσιμεντοκονιάματα. Η πρώτη δοκιμαστική συστηματική επέμβαση συντήρησης της επιφάνειας του Παρθενώνα έγινε το 1988 κι εντοπίσθηκε στον δεύτερο από βορρά κίονα της ανατολικής πλευράς του ναού. Έκτοτε σχεδιάστηκε και αναπτύχθηκε το πρόγραμμα συντήρησης του μνημείου, το οποίο εντάσσεται και ακολουθεί το ευρύτερο πρόγραμμα αναστήλωσης.
Τα μέτωπα των επεμβάσεων είναι τα ακόλουθα:
- ανατολική πλευρά: διενεργούνται συστηματικές επεμβάσεις συντήρησης στα μέλη του θριγκού και στους κίονες. Η ολοκλήρωση των εργασιών προγραμματίζεται για το τέλος του 2007.
- οπισθόναος: πραγματοποιήθηκαν σωστικές επεμβάσεις συντήρησης κατά την αποξήλωση των μελών του θριγκού. Στη συνέχεια διενεργήθηκε συστηματική συντήρηση των κιόνων και των αποξηλωμένων μελών. Το έργο ολοκληρώθηκε το 2005.
- δυτική ζωφόρος: διενεργήθηκαν σωστικές επεμβάσεις συντήρησης κατά την αποξήλωση. Στη συνέχεια επιχειρήθηκε συστηματική συντήρηση, καθαρισμός και αποκατάσταση των λίθων της ζωφόρου. Το έργο ολοκληρώθηκε το 2005.
- πρόναος: πραγματοποιήθηκαν σωστικές επεμβάσεις κατά την αποξήλωση και ανατοποθέτηση των κιόνων και των επιστυλίων. Επίσης, επιχειρήθηκε συστηματική συντήρηση του έκτου από βορρά κίονα. Μετά την ολοκλήρωση των εργασιών εφαρμόσθηκε τεχνητή πάτινα στα συμπληρώματα από νέο μάρμαρο.
- βόρεια πλευρά: διενεργήθηκαν σωστικές επεμβάσεις κατά την αποξήλωση του θριγκού και των κιόνων. Επίσης, πραγματοποιείται συστηματική συντήρηση των εδρών των αποξηλωμένων σπονδύλων και των μελών του θριγκού.
- βόρειες μετόπες: διενεργούνται σωστικές επεμβάσεις συντήρησης.
| |
|
|
|
|
Συντήρηση Ερεχθείου
|
|
 | Η κατάσταση διατήρησης του Ερεχθείου χαρακτηρίζεται από τις ίδιες μορφές φθοράς που παρατηρούνται σε όλα τα μνημεία της Ακρόπολης, με ιδιαίτερο χαρακτηριστικό τις αποσαθρωμένες περιοχές με έντονη μικροβιολογική παρουσία και πλέγματα μικρορωγμών. Η κατάσταση αυτή εξαρτάται άμεσα από την αλληλεπίδραση πολλών παραγόντων, όπως η ιδιοσυστασία του λίθου (αργιλοπυριτικές προσμίξεις), οι φυσικοί παράγοντες φθοράς (π.χ. καιρικές συνθήκες), η όξινη προσβολή, οι βίαιες καταστροφές που υπέστη το μνημείο (πυρκαγιά αρχαίων χρόνων, σεισμοί) και οι παλαιότερες επεμβάσεις αποκατάστασης και στερέωσης. Το αποτέλεσμα είναι η σταδιακή αλλοίωση του υλικού και η υποβάθμιση της μορφολογίας και γεωμετρίας των αρχιτεκτονικών του μελών.
Το Ερέχθειον έχει δεχθεί πολλαπλές επεμβάσεις αναστήλωσης και συντήρησης. Η πιο σύγχρονη προσπάθεια συστηματικής συντήρησης της επιφάνειας του μνημείου από την ίδρυση της ΕΣΜΑ ξεκίνησε το 1995, οκτώ χρόνια μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος δομικής αποκατάστασης. Στόχος της τρέχουσας επέμβασης είναι η στερέωση της επιφάνειας του μαρμάρου του Ερεχθείου και κατ' επέκταση, η ενίσχυση της μακροβιότητας του μνημείου.
Η επιλογή των τμημάτων του μνημείου, όπου εντοπίζονται είτε συστηματικές ή σωστικές επεμβάσεις, γίνεται με κριτήριο την έκταση, την ένταση, την πολυμορφία και τον ρυθμό εξέλιξης των φθορών. Με αυτά τα δεδομένα έχουν επιλεγεί η πρόσταση των Καρυατίδων, τέσσερεις κίονες της ανατολικής πρόστασης του μνημείου, το δυτικό τμήμα της εξωτερικής όψης του βόρειου τοίχου και η εσωτερική όψη του νότιου τοίχου. Στις περιοχές αυτές του μνημείου οι επεμβάσεις συντήρησης έχουν ήδη ολοκληρωθεί. Σε εξέλιξη βρίσκονται οι εργασίες στον δεύτερο κίονα της ανατολικής πρόστασης. Παράλληλα, πραγματοποιήθηκαν έκτακτες (σωστικές) επεμβάσεις στο κατώφλι της βόρειας θύρας του μνημείου, στο δάπεδο της ανατολικής πρόστασης, σε δύο δοκούς της οροφής της βόρειας πρόστασης και στην οροφή της νότιας πρόστασης, ενώ αντίστοιχες σωστικές επεμβάσεις είναι σε εξέλιξη στο νότιο τμήμα της εσωτερικής όψης του δυτικού τοίχου του Ερεχθείου. |
|
|
|
|
Συντήρηση Αρρηφορίου
|
|
 | Δυτικά του Ερεχθείου βρίσκεται ο επονομαζόμενος «Οίκος των Αρρηφόρων», του οποίου σώζονται μόνον τα πώρινα θεμέλια. Για τον προσδιορισμό της ορυκτολογικής σύστασης των λίθων λήφθηκαν δείγματα, τα οποία υποβλήθηκαν σε αναλύσεις στο Ινστιτούτο Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι πρόκειται κυρίως για (μικροψαμμιτικούς) ασβεστόλιθους και δολομίτες.
Η κατάσταση διατήρησης των λίθων αυτών σχετίζεται αφενός με την ιδιοσυστασία τους και τις διαφορετικές φάσεις εναπόθεσης, αφετέρου δε με τη διαβρωτική δράση των όμβριων υδάτων και των αλάτων που περιέχονται στην ανερχόμενη από το έδαφος υγρασία. Αρκετοί λίθοι είναι κατακερματισμένοι, ενώ σε άλλους παρατηρούνται θραύσεις και ρηγματώσεις, κυρίως κατά μήκος των φλεβώσεων και των στρώσεων απόθεσης. Ιδιαίτερα εκτεταμένη είναι η κονιοποίηση του υλικού κυρίως στους κατώτερους δόμους των θεμελίων. Παράλληλα, εντοπίζονται συστάδες οπών μικρής ή μεγάλης διαμέτρου. Έντονη είναι η παρουσία βιολογικής κρούστας στις άνω έδρες των λίθων, ενώ αντίθετα σχηματισμός μαύρης κρούστας, σε περιορισμένη έκταση, παρατηρείται σε περιοχές προστατευμένες από το νερό της βροχής.
Για την αναστολή της δράσης των διαβρωτικών παραγόντων αποφασίστηκε η επίχωση των θεμελίων. Στο πλαίσιο της σωστικής επέμβασης, που προηγείται της επίχωσης, πραγματοποιούνται οι ακόλουθες εργασίες:
- καταγραφή της κατάστασης διατήρησης
- συγκράτηση των ετοιμόρροπων θραυσμάτων
- περισυλλογή θραυσμάτων που έχουν καταρρεύσει. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η ταύτισή τους είναι πρακτικά ανέφικτη, λόγω της αλλοίωσης των ακμών τους.
- στερέωση της επιφάνειας
Σε εξέλιξη βρίσκεται η αναζήτηση ανόργανων υλικών συγκόλλησης των θραυσμάτων και πλήρωσης των ρωγμών και των αποφλοιώσεων ώστε να είναι συμβατά με το δομικό υλικό των θεμελίων. |
|
|
|
|
|
Συντήρηση ναού Αθηνάς Νίκης |
|
 | Κατά την υλοποίηση του τρέχοντος αναστηλωτικού προγράμματος διαπιστώθηκε ότι μεγάλο μέρος των λίθων του ναού ήταν κατακερματισμένοι σε μεγάλα τμήματα. Επιπλέον, κατά την αποξήλωση των αρχιτεκτονικών μελών του μνημείου προέκυψε μεγάλος αριθμός θραυσμάτων μικρότερων διαστάσεων, που αποσπάσθηκαν κυρίως λόγω των μηχανικών τάσεων από τη διόγκωση των συνδέσμων.
Το χρονοδιάγραμμα της αναστήλωσης του ναού της Αθηνάς Νίκης, που προβλέπει την ολοκλήρωση των εργασιών σε συγκεκριμένους χρόνους, επιβάλλει την τήρηση προτεραιοτήτων στο θέμα της συντήρησης. Για τον λόγο αυτό, έως την ολοκλήρωση του προγράμματος δομικής αποκατάστασης, συστηματικές εργασίες συντήρησης πραγματοποιούνται μόνο σε περιοχές, οι οποίες δεν θα είναι προσιτές στους συντηρητές μετά την αναστήλωση του ναού.
Οι επεμβάσεις άμεσης προτεραιότητας που εφαρμόζονται σε όλα τα μέλη περιλαμβάνουν την προσωρινή στερέωση αποσαθρωμένων περιοχών και ετοιμόρροπων τμημάτων και τη συγκόλληση των θραυσμάτων που περισυλλέχθηκαν κατά την αποσυναρμολόγηση των μελών.
Οι επιφάνειες των κιόνων του ναού εμφανίζουν κακή κατάσταση διατήρησης με αποφλοιώσεις, ρωγμές, πολλά ετοιμόρροπα τμήματα και ιδιαίτερα καταπονημένες ακμές. Για τον λόγο αυτό, κρίθηκε αναγκαία η συντήρηση της επιφάνειάς τους, πριν την ανατοποθέτησή τους στο ναό.
Οι επεμβάσεις συντήρησης που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο αυτού του προγράμματος θα επιτρέψουν την ασφαλή επιστροφή των μελών στην αρχική τους θέση στο μνημείο.
|
|
|
|
|
|
|
 | Τα Προπύλαια έχουν κατασκευασθεί από λευκό πεντελικό μάρμαρο, επάνω σε θεμελίωση από υποκίτρινους πωρόλιθους, ενώ χαρακτηριστική είναι η χρήση γκρίζου ελευσινιακού λίθου με διακοσμητικό χαρακτήρα. To μάρμαρο των Προπυλαίων χαρακτηρίζεται από γεωλογική ετερογένεια (φλεβώσεις μη ασβεστιτικές), η οποία ευθύνεται για την επιλεκτική αλλοίωση και το σχηματισμό αλλεπάλληλων αποφλοιώσεων. Στα υπόλοιπα μνημεία της Ακροπόλεως δεν συναντάται παρόμοια κατάσταση διατήρησης.
Αρχικά πραγματοποιήθηκαν επεμβάσεις συντήρησης στον τοιχοβάτη του εσωτερικού της Πινακοθήκης των Προπυλαίων, σε κίονες της δυτικής αίθουσας και σε φατνώματα των οροφών του κεντρικού κτιρίου. Σήμερα, το έργο συντήρησης της επιφάνειας των Προπυλαίων ακολουθεί και υποστηρίζει το αναστηλωτικό έργο με προστερεωτικές εργασίες και συστηματικές επεμβάσεις συντήρησης της επιφάνειας των αρχιτεκτονικών μελών κατά χώραν, ή μετά την αποξήλωσή τους. Επιπλέον, σε εξέλιξη βρίσκονται επεμβάσεις συστηματικής συντήρησης σε αρχιτεκτονικά μέλη, που δεν εντάσσονται στο αναστηλωτικό πρόγραμμα, αλλά εμφανίζουν σοβαρά προβλήματα φθοράς της επιφάνειάς τους.
Τα μέτωπα στα οποία αναπτύσσεται η συντήρηση της επιφάνειας κατά το παρόν πρόγραμμα αναστήλωσης του μνημείου είναι η ανατολική πρόσοψη και ο νότιος τοίχος της ανατολικής στοάς, ο θυραίος τοίχος του κεντρικού κτιρίου, το υπέρθυρο του θυραίου τοίχου, ο βόρειος τοίχος του κεντρικού κτιρίου, οι κίονες της ιωνικής κιονοστοιχίας, το ιωνικό κιονόκρανο της αναστήλωσης Μπαλάνου, τα φατνώματα της οροφής του κεντρικού κτιρίου και η βόρεια πτέρυγα.
|
|
|
|
|
Συντήρηση δυτικής ζωφόρου Παρθενώνος |
|
Η δυτική ζωφόρος αποτελεί τμήμα της ζωφόρου του Παρθενώνος, που περιέβαλλε το ανώτατο τμήμα του σηκού και τα μέτωπα επάνω από τα επιστύλια του προνάου και του οπισθονάου. Αποτελείται από 16 λίθους, από τους οποίους ο πρώτος και ο δεύτερος από βορρά βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Οι λίθοι της ζωφόρου υπέστησαν μηχανικές καταπονήσεις και φθορές από τις διάφορες περιπέτειες του ναού στη διάρκεια της μακραίωνης ιστορίας του, από τις αστοχίες των προηγούμενων επεμβάσεων συντήρησης και από την ατμοσφαιρική ρύπανση.
Το 1978, προκειμένου να αποφευχθεί η όξινη προσβολή της γλυπτής επιφάνειας και η έκπλυση της σχηματιζόμενης γύψου, η δυτική ζωφόρος στεγάστηκε. Συνέπεια της επιλογής αυτής ήταν η κάλυψη της επιφάνειας των λίθων με επικαθίσεις αιθάλης και μαύρη κρούστα. Το 1992-93 πραγματοποιήθηκε η αποξήλωση και η μεταφορά των λίθων της ζωφόρου σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο στο Μουσείο Ακροπόλεως, προκειμένου να αρχίσουν οι εργασίες συντήρησής της.
Η συντήρηση των λίθων ξεκίνησε το 1999 και ολοκληρώθηκε με επιτυχία το 2005. Αρχικά επιδιώχθηκε η δομική αποκατάσταση των λίθων, στο πλαίσιο της οποίας πραγματοποιήθηκαν συγκολλήσεις θραυσμάτων, στερεώσεις στην επιφάνεια των λίθων και αφαίρεση των κονιαμάτων και των καρφίδων παλαιότερων επεμβάσεων. Στη συνέχεια, επιχειρήθηκε ο καθαρισμός της επιφάνειας από τις επικαθίσεις αιθάλης και τη μαύρη κρούστα. Μετά από συγκριτική μελέτη τεσσάρων μεθόδων καθαρισμού (μικροψηγματοβολή, επιθέματα με διάλυμα κεκορεσμένο σε ανθρακικό ασβέστιο, αναστροφή της γύψου, λέιζερ), ο καθαρισμός με λέιζερ αποδείχτηκε πιο αποτελεσματικός σε όλες τις περιπτώσεις των επικαθήσεων και των υποστρωμάτων (έγχρωμα επιφανειακά στρώματα, μάρμαρο). Το σύστημα καθαρισμού σχεδιάστηκε και αναπτύχθηκε από το Ινστιτούτο Ηλεκτρονικής Δομής και Λέιζερ Κρήτης-Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας. Πρόκειται για λέιζερ τύπου Q-switched Nd: YAG. Το σύστημα μπορεί να λειτουργήσει σε δύο μήκη κύματος (υπέρυθρο 1064nm και υπεριώδες 355nm) με δυνατότητα μεμονωμένης ή ταυτόχρονης χρήσης των δύο δεσμών σε διάφορες μεταξύ τους αναλογίες ενεργειών. Τέλος, επιχειρήθηκε η αισθητική βελτίωση του τελικού αποτελέσματος του έργου, με τη σφράγιση των ασυνεχειών των λίθων και την επίχρωση των επιφανειών θραύσης.
Μετά τη συντήρησή τους, οι λίθοι της δυτικής ζωφόρου εκτίθενται πλέον στο Μουσείο Ακροπόλεως. Στη θέση τους, επάνω στο μνημείο, τοποθετήθηκαν αντίγραφα από τεχνητό λίθο. |
|
|
|
Εργαστήριο συντήρησης γλυπτών |
|
 | Το εργαστήριο συντήρησης γλυπτών του Μουσείου Ακροπόλεως συστάθηκε το 1982 από την Α΄ ΕΠΚΑ και στεγάζεται σήμερα στο χώρο των υπόγειων αποθηκών, στα δυτικά του Μουσείου. Από τις πρώτες εργασίες που ανέλαβε ήταν η ομαδοποίηση και τακτοποίηση των θραυσμάτων των γλυπτών στις αποθήκες, η οργάνωση του αρχείου συντήρησης και η αρχειοθέτηση του φωτογραφικού υλικού. Ακολούθησε η ταξινόμηση γλυπτών στο χώρο της Cour Anglaise που βρίσκεται στα νότια του Μουσείου.
Στο εργαστήριο συντήρησης γλυπτών εκτελούνται οι ακόλουθες εργασίες:
- έρευνα για την ταύτιση των θραυσμάτων
- συστηματική συντήρηση αναθηματικών και αρχιτεκτονικών γλυπτών
- κατασκευή βάσεων και στηριγμάτων για τη στήριξη των γλυπτών
- ενημέρωση του αρχείου συντήρησης και του φωτογραφικού αρχείου
- προετοιμασία αντικειμένων και κατασκευή βάσεων στήριξης για περιοδικές εκθέσεις, στην Ελλάδα ή στο εξωτερικό
Οι παραπάνω εργασίες διέπονται από την αρχή της αναστρεψιμότητας.
Από το 2000 το εργαστήριο συντήρησης γλυπτών εντάχθηκε στην ΥΣΜΑ, υπό την εποπτεία της Α΄ ΕΠΚΑ. Το 2001 άρχισε η προετοιμασία του γλυπτού διακόσμου του Παρθενώνος (μετοπών, ζωφόρου και εναετίων γλυπτών), καθώς και άλλων αντικειμένων για την έκθεση του Νέου Μουσείου Ακροπόλεως. Οι εργασίες αυτές υπαγόρευσαν την ενίσχυση του εργαστηρίου, από το 2003, με προσωπικό από τον Οργανισμό Ανέγερσης Νέου Μουσείου Ακροπόλεως.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
