 | Η οικοδόμηση των τειχών ήταν ένα από τα πρώτα έργα που εκτελέστηκαν στην Ακρόπολη στο πλαίσιο του εκτεταμένου οικοδομικού προγράμματος του 5ου αι. π.Χ. Πρόκειται για ένα μεγάλης κλίμακας έργο, βασισμένο σε ενιαία αρχιτεκτονική σύλληψη. Ιδιαίτερα ισχυροί αναλημματικοί τοίχοι ανεγέρθηκαν περιμετρικά, γύρω από το κατεστραμμένο μυκηναϊκό τείχος, σε μήκος 740 μέτρων, για να συγκρατήσουν βαριές επιχώσεις, ώστε να δημιουργηθούν νέα ανυψωμένα εδάφη για την ανοικοδόμηση των ιερών. Ο χώρος της Ακρόπολης επεκτάθηκε ενώ η ακανόνιστη επιφάνεια του βράχου διαμορφώθηκε σε άνδηρα, φθάνοντας σε έκταση τα 29.000μ2.
|
|
|
 |
Το βόρειο τείχος με τη χαρακτηριστική πολύπτυχη επιφάνειά του, ευρύτατα γνωστό ως «θεμιστόκλειο», ήταν ένα από τα πρώτα έργα που εκτελέστηκαν μετά τους Περσικούς πολέμους. Αρχιτεκτονικά μέλη από τα κατεστραμένα ιερά χρησιμοποιήθηκαν ως οικοδομικό υλικό για την κατασκευή του: μάρμαρα της κρηπίδας του κατεστραμμένου προ-Παρθενώνα, 26 μαρμάρινοι ημιτελείς αρράβδωτοι σπόνδυλοι, πώρινα κιονόκρανα του «αρχαίου ναού», μέλη του θριγκού (επιστύλια, τρίγλυφα, μετόπες και γείσα) σε συνεχή σειρά ως επίστεψη του τείχους. Σήμερα, διατηρείται η αρχαία κατασκευή στο μεγαλύτερο μέρος της και μόνο τμηματικά έχει συμπληρωθεί με αργολιθοδομές, κατά τις νεώτερες επισκευές. |
|
|
 |
Το νότιο τείχος, γνωστό ως «κιμώνειο», κτίσθηκε μετά την νίκη στη ναυμαχία του Ευρυμέδοντα (466 π.Χ). Κοιτάζοντας την εξωτερική επιφάνειά του σήμερα με δυσκολία διακρίνει κανείς την αυθεντική μνημειακή κατασκευή, καθώς στην όψη του κυριαρχούν οι ακανόνιστες σύμμεικτες λιθοδομές, αποτελούμενες από μάρμαρα και μικρές πέτρες, προϊόν νεώτερων επισκευών. Παρόλη την εξωτερική αλλοίωση, ο πυρήνας του τείχους παραμένει αυτούσιος και το περίγραμμά του επιτρέπει να διαφανεί η γενική εικόνα της αρχαίας μορφής του. Το νότιο τείχος είναι κατασκευασμένο σε όλο του το πλάτος από μεγάλους ορθογώνιους πωρόλιθους λατομείου, σε οριζόντιες στρώσεις κατά το ισόδομο σύστημα, σε συνδυασμό με αναχρησιμοποιημένο οικοδομικό υλικό. |
|
|
 | Το ανατολικό τείχος είναι στο μεγαλύτερο μέρος του ανακατασκευασμένο στα νεώτερα χρόνια, μετά την κατάρρευση του, πιθανότατα από μεγάλο σεισμό τον 18ο αι. |
|
|
 | Στη μακρόχρονη ταραχώδη ιστορία της Ακρόπολης, τα τείχη επισκευάστηκαν επανειλημμένως. Στo πλαίσιo μεσαιωνικών επισκευών κατασκευάστηκαν δύο υψηλοί πύργοι στην νότια και στην ανατολική πλευρά. Ο τελευταίος είναι ευρύτερα γνωστός ως Belvedere. Στην ίδια εποχή ανάγονται μια σειρά αντηρίδες που προστέθηκαν στην ανατολική και νότια περιοχή του τείχους.
Τον 19ο αιώνα, κατά το πρώτο πρόγραμμα αποκατάστασης των μνημείων της Ακρόπολης, απομακρύνθηκαν οι περισσότερες πρόσθετες οχυρώσεις, κατεδαφίστηκαν οι επάλξεις και στην άνω απόληξη του τείχους κατασκευάστηκε στηθαίο. Από το 1899 έως το 1940 εκτελέστηκαν στερεωτικές εργασίες από τον Ν. Μπαλάνο. |
|
|
|
Ολοκληρωμένες επεμβάσεις |
|
 | Οι συνεχείς επισκευές των τειχών συνέβαλαν στη διατήρησή τους έως σήμερα. Παρόλα αυτά, δομικές βλάβες, όπως ρηγματώσεις, διάκενα και έντονες παραμορφώσεις είναι εμφανείς σε πολλές περιοχές της αρχαίας κατασκευής, όπως και στα νεώτερα επισκευασμένα τμήματα.
Τα τελευταία 25 χρόνια παρακολουθήθηκε συστηματικά η κατάσταση των τειχών και επισημάνθηκαν πολλές φορές τα προβλήματα τους. Στο διάστημα αυτό διαμορφώθηκε η στρατηγική και ο προγραμματισμός μιας διεπιστημονικής αντιμετώπισης των προβλημάτων. Κύριο βάρος δόθηκε καταρχάς στην τεκμηρίωση της μορφής και της κατάστασης διατήρησης των τειχών, η οποία και θα αποδώσει το απαραίτητο υπόβαθρο πληροφοριών για την εκτίμηση και τον υπολογισμό κάθε μελλοντικής επέμβασης. |
|
|
|
Επεμβάσεις σε εξέλιξη |
|
 |
Το πρόγραμμα που βρίσκεται σήμερα σε πλήρη ανάπτυξη αφορά στην παρακολούθηση δομικών βλαβών των τειχών. Μετά από διερεύνηση των διαφόρων μεθόδων ενόργανης παρακολούθησης των μικρομετακινήσεων, αποφασίστηκε ο συνδυασμός μηχανικών μεθόδων και άλλων συστημάτων καταγραφής, περισσότερο εξελιγμένων τεχνολογικά. Για τον σκοπό αυτό έχουν ήδη εγκατασταθεί μηχανικά ρωγμόμετρα επάνω σε ρήγματα του τείχους. Οι ενδείξεις τους είναι σημειακές αλλά απολύτως χρήσιμες, καθώς με αξιοπιστία συλλέγονται πληροφορίες για το αν και κατά πόσο οι ρηγματώσεις είναι «ενεργές».
Επιπλέον, στο πλαίσιο της ενόργανης παρακολούθησης του Τείχους, τοποθετήθηκαν πιλοτικά αισθητήρες οπτικών ινών, για την μέτρηση των αναπτυσσόμενων παραμορφώσεων λόγω μηχανικών ή θερμικών αιτιών, σε χαρακτηριστικές περιοχές του τείχους. Σημειωτέον ότι οι αισθητήρες οπτικών ινών αποτελούν την τελευταία λέξη της τεχνολογίας σε μετρήσεις παραμορφώσεων και προσφέρουν ιδιαιτέρως υψηλή ακρίβεια μέτρησης. Οι αισθητήρες έχουν κυρίως αναπτυχθεί στη ΝΑ γωνία του καθώς και σε περιοχή του Β. Τείχους περί την επίχωση του Αρρηφορίου Οίκου, όπου το τείχος παρουσιάζει έντονες παραμορφώσεις. Η πιλοτική αυτή φάση αναμένεται να επεκταθεί στη συνέχεια σε ευρύτερες περιοχές του τείχους.
Επιπλέον, στο πλαίσιο της ενόργανης παρακολούθησης του Τείχους, τοποθετήθηκαν πιλοτικά αισθητήρες οπτικών ινών, για την μέτρηση των αναπτυσσόμενων παραμορφώσεων λόγω μηχανικών ή θερμικών αιτιών, σε χαρακτηριστικές περιοχές του τείχους. Σημειωτέον ότι οι αισθητήρες οπτικών ινών αποτελούν την τελευταία λέξη της τεχνολογίας σε μετρήσεις παραμορφώσεων και προσφέρουν ιδιαιτέρως υψηλή ακρίβεια μέτρησης. Οι αισθητήρες έχουν κυρίως αναπτυχθεί στη ΝΑ γωνία του καθώς και σε περιοχή του Β. Τείχους περί την επίχωση του Αρρηφορίου Οίκου, όπου το τείχος παρουσιάζει έντονες παραμορφώσεις. Η πιλοτική αυτή φάση αναμένεται να επεκταθεί στη συνέχεια σε ευρύτερες περιοχές του τείχους. |
|
|
 | Παράλληλα έχουν ολοκληρωθεί η τοποθέτηση υπόγειου αδιάσταλτου σύρματος INVAR, μεταξύ του ακλόνητου θεμελίου του Παρθενώνα και του νοτίου τείχους, καθώς και η εγκατάσταση δικτύου σημείων παρακολούθησης επάνω στο νότιο και ανατολικό τείχος για τον έλεγχο των μικρομετακινήσεων. Η χρήση ηλεκτρονικών συστημάτων (ρωγμόμετρα, κλισιόμετρα, δυναμοκυψέλες) για την αυτόματη και συνεχή καταγραφή μεγάλης ακρίβειας είναι το τέταρτο σύστημα ενόργανης παρακολούθησης το οποίο έχει προγραμματιστεί. |
|
|
 Για την ακριβή και πλήρη γεωμετρική τεκμηρίωση της υπάρχουσας κατάστασης του αρχαίου τείχους έχει προγραμματιστεί η παραγωγή ορθοφωτογραφιών σε όλο το μήκος των τειχών, η τρισδιάστατη σάρωση (3D scanning) των τειχών. Πρόσφατα ολοκληρώθηκαν οι γεωφυσικές έρευνες στην επιφάνεια των τειχών (ηλεκτρική τομογραφία- ραντάρ) για την διερεύνηση των μη ορατών επιφανειών του. |
|
| Πέραν της χρήσης προηγμένων τεχνολογικά μεθόδων, η αυτοψία παραμένει πάντα μια ασφαλής μέθοδος, με την οποία είναι δυνατή η άμεση εκτίμηση των πλέον επιβαρυμένων περιοχών. Η πρόσβαση σε αυτές τις περιπτώσεις γίνεται με ένα αναρτώμενο σύστημα πλατφόρμας εργασίας δύο ατόμων. Με αυτό το μέσον γίνονται οι αποτυπώσεις της διατομής και των παραμορφώσεων των τειχών με τις παραδοσιακές μεθόδους. Οι εργασίες αυτές συνδυάζονται με την κοπή της αυτοφυούς βλάστησης, τον καθαρισμό των επικαθίσεων από το σύστημα απορροής και, σε ορισμένες περιπτώσεις, τις βελτιώσεις στις απορροές. |
|
|
|
Προγραμματιζόμενες επεμβάσεις |
|
 Στο μέλλον προβλέπεται να συνεχισθεί η ενόργανη παρακολούθηση της εξέλιξης των ρηγμάτων και των παραμορφώσεων των τειχών (monitoring) σε ένα περισσότερο εκτεταμένο και πυκνότερο δίκτυο, από αυτό που έχει σήμερα εγκατασταθεί. Κρίσιμη είναι η αξιολόγηση των μετρήσεων και η εκτίμηση των δομικών βλαβών, προκειμένου να εντοπίζονται οι περιοχές υψηλού κινδύνου, η έκταση, η σοβαρότητα και ο βαθμός επικινδυνότητας τους. Η αξιολόγηση όλων των δεδομένων που θα έχουν συλλεγεί, θα αποτελέσει το υπόβαθρο των ειδικών μελετών για την στερέωση του τείχους. |
|
 Παράλληλα, προβλέπεται η ολοκλήρωση της ιδιαίτερα απαιτητικής και χρονοβόρας καταγραφής των αρχαίων μελών που έχουν ενσωματωθεί στο τείχος. Κατά τη γενικότερη έρευνα των τειχών, διακρίνοντας και χρονολογώντας το πλήθος των επισκευών, αναμένεται να βελτιωθούν και οι γνώσεις μας για την αρχαία μορφή, τα υλικά, τους τρόπους δομής και τις ιστορικές φάσεις του τείχους της Ακρόπολης, που αποτελεί καθαυτό αυτοτελές μνημείο εξαιρετικής σημασίας. |
|
|
|
|
|
